Ốm Nghén Nặng Thai Kỳ (Hyperemesis Gravidarum): Nguyên Nhân, Triệu Chứng & Điều Trị An Toàn Dựa Trên Nghiên Cứu Lancet 2025

Ốm nghén nặng thai kỳ (hyperemesis gravidarum) không phải tình trạng “ốm nghén bình thường” - đây là biến chứng nghiêm trọng gây sụt cân >5%, mất nước, mất cân bằng điện giải và có thể dẫn đến nguy cơ chấm dứt thai kỳ mong muốn. Nghiên cứu mới nhất từ The Lancet 2025 tiết lộ vai trò của gen GDF15, phác đồ điều trị an toàn với thuốc chống nôn, và tác động lâu dài đến mẹ và bé. Bài viết tổng hợp đầy đủ bằng chứng khoa học giúp thai phụ nhận diện và xử trí kịp thời.

1. Ốm Nghén Nặng Thai Kỳ Là Gì? Định Nghĩa & Dịch Tễ Học

Ốm nghén nặng (hyperemesis gravidarum) là tình trạng buồn nôn và nôn mửa nghiêm trọng trong thai kỳ khởi phát trước 16 tuần, gây sụt cân, mất nước và hạn chế nghiêm trọng hoạt động hàng ngày. Tình trạng này ảnh hưởng đến 0,3-3,6% thai phụ và là nguyên nhân nhập viện phổ biến nhất trong tam cá nguyệt đầu.[1,3]

Định Nghĩa Windsor 2021

Năm 2021, cộng đồng y khoa quốc tế đã thống nhất Định nghĩa Windsor (Windsor definition) cho ốm nghén nặng thai kỳ, bao gồm 4 tiêu chí chính:[3]

• Khởi phát triệu chứng: Trước 16 tuần thai kỳ
• Triệu chứng chính: Buồn nôn và nôn mửa, trong đó ít nhất một triệu chứng ở mức độ nặng
• Ảnh hưởng dinh dưỡng: Không thể ăn uống bình thường
• Hạn chế sinh hoạt: Các hoạt động hàng ngày bị hạn chế nghiêm trọng
• Dấu hiệu bổ sung: Mất nước (dehydration)

Định nghĩa thống nhất này giúp các nghiên cứu sau năm 2021 có thể so sánh được với nhau. Trước đó, việc thiếu chuẩn mực chung khiến các nghiên cứu khó đối chiếu.

Tỷ Lệ Phổ Biến Và Yếu Tố Nguy Cơ

Tỷ lệ mắc:

• Ốm nghén thông thường: 70-80% thai phụ[1,2]
• Ốm nghén nặng: 0,3-3,6% thai phụ[1]

Yếu tố nguy cơ chính:[10,11,12]

1. Tiền sử cá nhân: Thai phụ từng bị ốm nghén nặng có nguy cơ tái phát 15-81% ở lần mang thai tiếp theo, đặc biệt cao (34,4%) ở phụ nữ gốc Phi[10]
2. Tiền sử gia đình: Mẹ hoặc chị em ruột từng bị tăng nguy cơ đáng kể[14]
3. Tuổi mẹ: Mẹ trẻ tuổi
4. Điều kiện kinh tế: Tầng lớp kinh tế xã hội thấp
5. Chủng tộc: Người châu Á hoặc da đen
6. Thai nhi: Mang thai nữ, đa thai
7. Bệnh lý nền: Tiểu đường type 1, say tàu xe, thụ tinh nhân tạo

Một nghiên cứu lớn ở California cho thấy nguy cơ ốm nghén nặng thai kỳ thứ hai tăng gấp 8,2 lần nếu mẹ đã từng bị ốm nghén nặng lần trước, và tăng 10,8 lần nếu lần trước bị ốm nghén nặng mức độ nghiêm trọng (cần nhập viện điều chỉnh rối loạn chuyển hóa).[10]

Phân Biệt Ốm Nghén Thông Thường Và Ốm Nghén Nặng

Đặc điểm	Ốm nghén thông thường	Ốm nghén nặng
Tỷ lệ	70-80% thai phụ	0,3-3,6% thai phụ
Mức độ	Nhẹ đến vừa	Nghiêm trọng
Sụt cân	Không hoặc <5%	>5% trọng lượng cơ thể
Ăn uống	Vẫn ăn uống được	Không thể ăn uống bình thường
Mất nước	Không	Có
Nhập viện	Không cần	Thường phải nhập viện
Ảnh hưởng sinh hoạt	Vừa phải	Nghiêm trọng

Lưu ý quan trọng: Ốm nghén nặng KHÔNG phải là tình trạng tự khỏi hoặc do “tâm lý”. Đây là biến chứng y khoa nghiêm trọng cần can thiệp kịp thời.[7,8]

2. Nguyên Nhân Ốm Nghén Nặng: Bằng Chứng Từ Gen Đến Hormone

Nghiên cứu mới từ The Lancet 2025 xác định gen GDF15 và IGFBP7 là nguyên nhân chính gây ốm nghén nặng. Hormone GDF15 từ nhau thai tăng cao làm kích thích trung tâm nôn ở não, đặc biệt ở những phụ nữ có nồng độ GDF15 thấp trước khi mang thai. Yếu tố nội tiết (HCG, progesterone) và tiêu hóa (H. pylori, liệt dạ dày) cũng góp phần nhưng không phải nguyên nhân chính.[18-24]

Yếu Tố Gen: Đột Phá Từ GDF15

Phát hiện quan trọng:

Nghiên cứu genome-wide association study (GWAS) trên hơn 10.000 ca bệnh và 461.461 người đối chứng xác định 2 gen liên quan chặt chẽ với ốm nghén nặng:[18,19]

1. Gen GDF15 (Growth Differentiation Factor 15)
2. Gen IGFBP7 (Insulin-like Growth Factor Binding Protein 7)

Cơ chế hoạt động của GDF15:[20-23]

• GDF15 là hormone được tiết ra từ nhau thai (trophoblast) với nồng độ rất cao trong tam cá nguyệt đầu
• Trong điều kiện bình thường, GDF15 được sản xuất khi cơ thể gặp stress tế bào
• GDF15 gây ăn mòn khẩu vị, buồn nôn và nôn mửa thông qua thụ thể GFRAL ở não

Giả thuyết “Desensitization” (Mất nhạy cảm):[23]

Thai phụ có đột biến gen GDF15 thường có nồng độ GDF15 thấp trước khi mang thai → Cơ thể chưa “quen” với GDF15 → Khi mang thai, lượng GDF15 từ nhau thai tăng đột ngột → Cơ thể phản ứng quá mức → Ốm nghén nặng

Ứng dụng lâm sàng tương lai: Nghiên cứu đang thử nghiệm các liệu pháp chặn thụ thể GFRAL hoặc “làm quen” cơ thể với GDF15 trước khi mang thai để phòng ngừa ốm nghén nặng.[23]

Yếu Tố Nội Tiết

1. HCG (Human Chorionic Gonadotropin):[24]

• HCG và TSH (Thyroid-Stimulating Hormone) có cấu trúc tương tự
• HCG có thể kích thích thụ thể TSH → Sản xuất hormone tuyến giáp
• Tuy nhiên, một phân tích hệ thống 81 nghiên cứu cho thấy: 18 nghiên cứu tìm thấy mối liên hệ giữa HCG cao và ốm nghén nặng, nhưng 13 nghiên cứu không tìm thấy
• Kết luận: HCG có thể góp phần nhưng không phải nguyên nhân chính

2. Progesterone:[18]

• Gen thụ thể progesterone (PGR) liên quan đến ốm nghén nặng
• Thai phụ dùng progesterone bổ sung (trong IVF) thường bị ốm nghén nặng hơn, và triệu chứng giảm khi ngừng thuốc
• Cơ chế chưa rõ ràng

3. Hormone tuyến giáp, leptin, estradiol:[25-28]

Các nghiên cứu cho kết quả mâu thuẫn, cho thấy những hormone này không đóng vai trò chính.

Yếu Tố Tiêu Hóa

1. Helicobacter pylori:[24]

• 32 nghiên cứu được phân tích: 13 nghiên cứu không thấy liên hệ, 19 nghiên cứu gợi ý có vai trò
• H. pylori phổ biến hơn ở phụ nữ da đen, điều này có thể giải thích tỷ lệ ốm nghén nặng cao hơn ở nhóm này
• Kết luận: H. pylori có thể góp phần nhưng không phải nguyên nhân trực tiếp

2. Liệt dạ dày (Gastroparesis):[11]

Thai phụ có tiểu đường type 1 (thường kèm liệt dạ dày) có nguy cơ ốm nghén nặng cao hơn.

Fair Balance - Những Điều Cần Lưu Ý:

✅ Điều đã biết chắc chắn: Gen GDF15 đóng vai trò quan trọng [18-23] ⚠️ Điều chưa chắc chắn: Vai trò của HCG, progesterone, H. pylori cần nghiên cứu thêm ❌ Điều đã bác bỏ: Yếu tố tâm lý KHÔNG phải nguyên nhân gây ốm nghén nặng

3. Triệu Chứng Lâm Sàng Và Hướng Dẫn Chẩn Đoán

Triệu chứng chính của ốm nghén nặng bao gồm buồn nôn và nôn mửa kéo dài (thường cả ngày, không chỉ buổi sáng), sụt cân >5%, mất nước, tiết nước bọt nhiều (75% ca), và trào ngược dạ dày (64% ca). Chẩn đoán dựa vào lâm sàng và loại trừ các nguyên nhân khác. Sử dụng thang điểm PUQE hoặc HELP để đánh giá mức độ nghiêm trọng.[2,30-35]

Triệu Chứng Điển Hình

1. Buồn nôn và nôn mửa:[2]

• Thời gian khởi phát: Thường bắt đầu tuần 4-7, đạt đỉnh tuần 9
• Thời gian trong ngày: KHÔNG chỉ buổi sáng
  • Một nghiên cứu 363 thai phụ cho thấy: 91% cơn buồn nôn và 47% cơn nôn xảy ra sau 12 giờ trưa
  • Triệu chứng có thể kéo dài suốt ngày
• Thời gian kéo dài: 90% ca giảm sau tuần 20, nhưng 22% ca kéo dài đến khi sinh[30]

2. Sụt cân:[30]

• Sụt 5-10% trọng lượng: 27% ca
• Sụt 10-15%: 31% ca
• Sụt >15%: 26% ca
• Sụt cân càng nhiều → Triệu chứng càng kéo dài

3. Tiết nước bọt nhiều (Ptyalism):[30-32]

• Ảnh hưởng đến 75% thai phụ bị ốm nghén nặng
• Có thể tiết đến 2 lít nước bọt/ngày
• Gây khó chịu nhưng không nguy hiểm cho mẹ và thai nhi
• Phổ biến hơn ở phụ nữ da đen (73,1%) so với da trắng (19,4%) hoặc Hispanic (31,3%)

4. Trào ngược dạ dày-thực quản (GORD):[30]

• Xuất hiện ở 64% thai phụ bị ốm nghén nặng
• Biến chứng hiếm gặp: viêm thực quản, chảy máu, hẹp thực quản

Xét Nghiệm Chẩn Đoán

Xét nghiệm ban đầu cho mọi trường hợp:

Xét nghiệm	Mục đích	Giá trị bất thường
Công thức máu	Loại trừ nhiễm trùng, đánh giá mất nước	WBC cao (nhiễm trùng), Hb/Hct cao (mất nước)
Điện giải đồ	Phát hiện hạ/tăng kali, hạ natri, suy thận	Hạ kali, hạ natri, tăng ure/creatinine
Đường huyết	Loại trừ đái tháo đường	Đường huyết cao
Nước tiểu	Loại trừ nhiễm trùng tiết niệu	Nitrit (+), Ketone (+)*
Siêu âm khung chậu	Xác nhận thai sống, loại trừ đa thai/U nguyên bào nuôi	-

*Lưu ý: Ketone niệu KHÔNG phản ánh mức độ mất nước và KHÔNG nên dùng để theo dõi điều trị.[Bảng 1]

Xét nghiệm bổ sung khi cần:

• Chức năng tuyến giáp: Loại trừ cường giáp thực sự (không phải do thai kỳ)
• Men gan: Loại trừ bệnh lý gan (tăng nhẹ ALT <200 IU/L là bình thường trong ốm nghén nặng)[40,41]
• Canxi máu: Loại trừ tăng canxi máu
• Amylase: Loại trừ viêm tụy
• Khí máu tĩnh mạch: Đánh giá rối loạn chuyển hóa

Chẩn Đoán Phân Biệt

Ốm nghén nặng là chẩn đoán loại trừ. Cần loại trừ các nguyên nhân khác gây buồn nôn và nôn mửa:

Thần kinh:

• Đau nửa đầu
• Rối loạn tiền đình
• Tăng áp lực nội sọ

Tiêu hóa:

• Viêm dạ dày ruột
• Trào ngược dạ dày-thực quản
• Viêm gan
• Bệnh đường mật
• Ung thư đường tiêu hóa
• Viêm ruột thừa
• Liệt dạ dày
• Viêm tụy
• Loét dạ dày

Chuyển hóa:

• Nhiễm toan ceton do đái tháo đường
• Tăng canxi máu
• Suy thượng thận
• Cường giáp
• Urê huyết cao

Khác:

• Nhiễm trùng tiết niệu/viêm thận bể thận
• Rối loạn tâm thần (lo âu, chán ăn tâm thần, bulimia)
• Hội chứng vành cấp

Thang Điểm Đánh Giá Mức Độ

1. Thang điểm PUQE (Pregnancy-Unique Quantification of Emesis):[33,34]

• Đánh giá triệu chứng trong 24 giờ qua
• Bao gồm: Thời gian buồn nôn, số lần nôn, số lần nôn khan
• Điểm ≤6: Nhẹ
• Điểm 7-12: Trung bình
• Điểm ≥13: Nặng

2. Thang điểm HELP (HyperEmesis Level Prediction):[35]

• 12 câu hỏi
• Chính xác hơn cho các ca nặng
• Giúp dự đoán mức độ nghiêm trọng

Khi nào cần nhập viện?[63]

• Điểm PUQE ≥13 kèm biến chứng
• Không thể ăn uống bình thường
• Các biện pháp tại cộng đồng thất bại
• Mất nước lâm sàng
• Sụt cân >5% trọng lượng cơ thể
• Nghi ngờ/xác định bệnh kèm theo (nhiễm trùng tiết niệu, đái tháo đường)
• Không thể uống thuốc cần thiết (động kinh, suy thượng thận, rối loạn tâm thần)

⚠️ Cảnh báo an toàn: Nếu bạn bị nôn mửa kéo dài không thể ăn uống, sụt cân >5%, hoặc có dấu hiệu mất nước (khát nước nhiều, tiểu ít, da khô), hãy đến bệnh viện ngay để tránh biến chứng nguy hiểm. Đây KHÔNG phải tình trạng tự khỏi và cần can thiệp y tế kịp thời.

4. Biến Chứng Nghiêm Trọng Và Rủi Ro Với Mẹ-Bé

Ốm nghén nặng không được điều trị kịp thời có thể gây biến chứng nguy hiểm đến tính mạng: Bệnh não Wernicke (65% để lại di chứng nhận thức, 5% tử vong mẹ), rối loạn nhịp tim do mất điện giải, huyết khối tĩnh mạch (tăng 2,5 lần nguy cơ), và ảnh hưởng sức khỏe tâm thần (7% có ý tưởng tự tử thường xuyên, 5% chấm dứt thai kỳ mong muốn). Thai nhi có nguy cơ chậm tăng trưởng, thiếu vitamin K gây xuất huyết não.[7,36,43-51]

Biến Chứng Đe Dọa Tính Mạng

1. Bệnh Não Wernicke (Wernicke’s Encephalopathy):[47]

Nguyên nhân: Thiếu vitamin B1 (thiamine) trầm trọng

Triệu chứng kinh điển (Bộ ba):

• Liệt vận nhãn (mắt nhìn lệch) kèm rung giật nhãn cầu
• Mất điều hòa vận động (đi lại lung lay)
• Rối loạn ý thức (lú lẫn)

Hậu quả nghiêm trọng:[47]

• 65% ca để lại rối loạn nhận thức mãn tính
• 50% ca bị sẩy thai/thai chết lưu
• 5% tử vong mẹ
• Có thể bị kích hoạt bởi truyền glucose tĩnh mạch trước khi bổ sung thiamine

Phòng ngừa: Bổ sung thiamine cho tất cả thai phụ nôn kéo dài hoặc không thể uống vitamin tổng hợp/thực phẩm giàu vitamin B1[63]

2. Rối Loạn Nhịp Tim:[36]

Nguyên nhân:

• Hạ kali máu (hypokalaemia)
• Hạ magie máu (hypomagnesaemia)
• Hạ canxi máu (hypocalcaemia)
• Tác dụng phụ của thuốc chống nôn (metoclopramide, ondansetron, domperidone)

Biểu hiện: Kéo dài QT → Xoắn đỉnh (torsade de pointes) → Ngừng tim

Phòng ngừa: Theo dõi điện giải hàng ngày ở bệnh nhân nhập viện, bù điện giải đầy đủ trước khi dùng thuốc chống nôn

3. Huyết Khối Tĩnh Mạch (VTE):[45,46]

• Nguy cơ tăng 2,5 lần (OR 2,5; 95% CI 2,0-3,2)
• Yếu tố nguy cơ: Mất nước, nằm bất động
• Trong báo cáo tử vong mẹ Anh 2020-22: 16 ca tử vong do huyết khối tĩnh mạch tam cá nguyệt đầu, trong đó 6 ca (37,5%) bị ốm nghén nặng[46]

Phòng ngừa: Đánh giá nguy cơ huyết khối cho tất cả thai phụ, chỉ định thuốc chống đông nếu nguy cơ cao

4. Loạn Dưỡng Tủy Cầu Trung Ương (Central Pontine Myelinolysis):[36]

• Biến chứng của điều chỉnh hạ natri máu quá nhanh
• Phòng ngừa: Bù natri cẩn thận, theo dõi điện giải thường xuyên

Biến Chứng Phổ Biến Khác

1. Cường Giáp Sinh Hóa Tạm Thời:[37,38]

• Xuất hiện ở 66% thai phụ bị ốm nghén nặng
• Cơ chế: HCG kích thích thụ thể TSH → Tăng thyroxine
• Ít khi có triệu chứng cường giáp lâm sàng (tiêu chảy, run tay, không chịu được nóng)
• Tự khỏi khi triệu chứng nôn mửa giảm
• Xử trí: Điều trị ốm nghén nặng, KHÔNG cần thuốc chống giáp trừ khi có bệnh Basedow

2. Rối Loạn Chức Năng Gan:[40-42]

• Xuất hiện ở 50% ca
• Men gan tăng nhẹ (ALT thường <200 IU/L)
• Có thể tăng ALP, bilirubin, amylase
• Không để lại di chứng lâu dài
• Xử trí: Chỉ sàng lọc bệnh gan nguyên phát nếu men gan tăng ≥5 lần giới hạn trên

3. Thiếu Dinh Dưỡng:[43,44]

• Thiếu vitamin K → Rối loạn đông máu, chảy máu
• Thiếu vitamin B1 → Bệnh não Wernicke
• Các vi chất khác cần nghiên cứu thêm

Ảnh Hưởng Sức Khỏe Tâm Thần

1. Ý Tưởng Tự Tử:[7]

Nghiên cứu 5.071 thai phụ bị ốm nghén nặng:

• 26% có ý tưởng tự tử thỉnh thoảng
• 7% có ý tưởng tự tử thường xuyên
• Yếu tố liên quan: Mức độ ốm nặng, chức năng sinh hoạt kém, chất lượng chăm sóc y tế kém

2. Rối Loạn Tâm Lý Sau Chấn Thương (PTSS):[51]

• 18% thai phụ đạt tiêu chuẩn chẩn đoán PTSS đầy đủ sau sinh
• Triệu chứng càng nặng → Điểm PTSS càng cao

3. Lo Âu Và Trầm Cảm:[48,49,82-84]

• Tỷ lệ lo âu và trầm cảm cao hơn đáng kể so với thai phụ không bị ốm nghén nặng
• Có thể kéo dài sau sinh

4. Chấm Dứt Thai Kỳ Mong Muốn:[7,54]

• 5-15% thai phụ chấm dứt thai kỳ mong muốn vì không chịu được triệu chứng
• Nguy cơ này cao hơn tiền sản giật (0,5% sinh con chết)[55]

⚠️ Quan trọng: Tất cả thai phụ bị ốm nghén nặng cần được sàng lọc sức khỏe tâm thần và chuyển tuyến tâm thần chu sinh nếu cần.[63]

Ảnh Hưởng Đến Thai Nhi

1. Rủi Ro Trong Thai Kỳ:[43,56,57]

• Sẩy thai: Tăng nguy cơ (đặc biệt nếu kèm Bệnh não Wernicke)
• Sinh non: OR 2,81 (95% CI 1,69-4,67)
• Cân nặng thấp: OR 1,43 (1,02-1,99) cho trẻ <1500g
• Thai chậm tăng trưởng trong tử cung
• Tim bẩm sinh: Có thể tăng nguy cơ[22]
• Xuất huyết não và dị dạng chất xám do thiếu vitamin K ở mẹ[43]

2. Ảnh Hưởng Lâu Dài Đến Trẻ:[91-95]

Một phân tích hệ thống cho thấy:

• Tăng nhẹ rối loạn phát triển thần kinh và tâm thần
• Tăng ung thư tinh hoàn (cần nghiên cứu thêm)
• Tăng ung thư tuổi thơ (1 nghiên cứu)[92]
• Tăng bệnh hô hấp thời thơ ấu[93]
• Nhập viện thời thơ ấu nhiều hơn (rối loạn phát triển, dị ứng, tiêu hóa)[95]

Lưu ý: Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào mức độ suy dinh dưỡng và tăng cân của mẹ.[58]

Bảng Tổng Hợp Biến Chứng:

Loại biến chứng	Biến chứng cụ thể	Tỷ lệ/Nguy cơ	Mức độ nghiêm trọng
Thần kinh	Bệnh não Wernicke	Hiếm, nhưng 65% di chứng	Rất nghiêm trọng ⚠️⚠️⚠️
	Loạn dưỡng tủy cầu trung ương	Hiếm	Rất nghiêm trọng ⚠️⚠️⚠️
Tim mạch	Rối loạn nhịp tim	Phụ thuộc điện giải	Nghiêm trọng ⚠️⚠️
	Huyết khối tĩnh mạch	Tăng 2,5 lần	Nghiêm trọng ⚠️⚠️
Tâm thần	Ý tưởng tự tử thường xuyên	7%	Nghiêm trọng ⚠️⚠️
	PTSS	18%	Vừa ⚠️
	Chấm dứt thai kỳ mong muốn	5-15%	Nghiêm trọng ⚠️⚠️
Thai nhi	Sinh non	OR 2,81	Vừa ⚠️
	Cân nặng thấp	OR 1,43	Vừa ⚠️
	Xuất huyết não (thiếu vitamin K)	Hiếm	Nghiêm trọng ⚠️⚠️

5. Điều Trị Ốm Nghén Nặng: Phác Đồ An Toàn Từ The Lancet 2025

Điều trị ốm nghén nặng bao gồm: (1) Bước 1: Lắng nghe, xác nhận triệu chứng, nghỉ ngơi, ăn nhiều bữa nhỏ; (2) Bước 2: Thuốc chống nôn hàng 1 (cyclizine, promethazine, doxylamine-pyridoxine) - an toàn, không gây dị tật thai; (3) Bước 3: Bù dịch điện giải tĩnh mạch, bổ sung thiamine; (4) Bước 4: Thuốc chống nôn hàng 2-3 nếu không đáp ứng (metoclopramide, ondansetron, corticosteroid). Tất cả thuốc đều được nghiên cứu về tính an toàn, không tăng nguy cơ dị tật thai khi dùng đúng liều.[63-73]

Nguyên Tắc Điều Trị Chung

Bước 1: Lắng nghe và xác nhận:[59,63]

• Lắng nghe lo lắng của thai phụ
• Xác nhận triệu chứng thật sự nghiêm trọng, không phải “chỉ tâm lý”
• Giải thích rõ đây là biến chứng y khoa, không phải lỗi của mẹ

Bước 2: Thay đổi lối sống:[59,63]

• Nghỉ ngơi đầy đủ
• Cân nhắc nghỉ việc (và hỗ trợ tài chính nếu cần)
• Ăn nhiều bữa nhỏ, tránh bụng đói
• Duy trì uống nước (nếu uống được)

Bước 3: Thuốc chống nôn:[63]

• Kê đơn sớm, đầy đủ và nhiều loại nếu cần
• Trấn an thai phụ về tính an toàn của thuốc
• Không trì hoãn điều trị vì lo ngại không chính xác về dị tật thai

Bước 4: Điều trị nội trú nếu cần:[63]

• Bù dịch và điện giải tĩnh mạch
• Thuốc chống nôn tiêm
• Bổ sung thiamine
• Phòng ngừa huyết khối

Phác Đồ Thuốc Chống Nôn (Antiemetics)

**Thuốc Hàng đầu (**tiên phong hay First-line):[63,66,67]

1. Doxylamine 20mg + Pyridoxine 20mg (Diclegis®, Diclectin®):

• Liều: Uống 1 viên tối; tăng lên sáng và trưa nếu cần (mỗi viên 10mg/10mg)
• An toàn: Không tăng nguy cơ dị tật thai, không ảnh hưởng thai kỳ[66,67]
• Cơ chế: Chặn histamine H1

2. Cyclizine:

• Liều: 50mg uống/tiêm bắp/tiêm tĩnh mạch mỗi 8 giờ
• An toàn: Không tăng nguy cơ dị tật thai[66,67]
• Cơ chế: Chặn histamine H1

3. Promethazine:

• Liều: 12,5-25mg uống/tiêm bắp/tiêm tĩnh mạch mỗi 4-8 giờ
• An toàn: Không tăng nguy cơ dị tật thai[66,67]
• Cơ chế: Chặn histamine H1

4. Prochlorperazine:

• Liều: 5-10mg uống mỗi 6-8 giờ (hoặc 3mg ngậm dưới lưỡi); 12,5mg tiêm bắp/tĩnh mạch mỗi 8 giờ; hoặc 25mg đặt hậu môn mỗi ngày
• An toàn: Không tăng nguy cơ dị tật thai[66,67]
• Cơ chế: Chặn dopamine D2

5. Chlorpromazine:

• Liều: 10-25mg uống/tiêm bắp/tiêm tĩnh mạch mỗi 4-6 giờ
• An toàn: Không tăng nguy cơ dị tật thai[66,67]
• Cơ chế: Chặn dopamine D2

Lưu ý thuốc hàng 1:

• Đây là các thuốc có nhiều dữ liệu an toàn nhất
• Nên bắt đầu với 1 loại, sau đó phối hợp nếu chưa đủ hiệu quả
• Có thể dùng tổ hợp nhiều thuốc khác nhóm

Thuốc Lựa Chọn Hàng 2 (Second-line):[63,66,67]

1. Metoclopramide:

• Liều: 5-10mg uống/tiêm tĩnh mạch/tiêm bắp/tiêm dưới da mỗi 8 giờ
• An toàn: Không tăng nguy cơ dị tật thai[66,67]
• Tác dụng phụ: Rối loạn vận động ngoại tháp (extrapyramidal disorders), loạn vận động muộn (tardive dyskinesia) khi dùng lâu dài
• Cơ chế: Chặn dopamine D2

2. Domperidone:

• Liều: 10mg uống mỗi 8 giờ; 30mg đặt hậu môn mỗi 12 giờ
• An toàn: Không tăng nguy cơ dị tật thai[66,67]
• Tác dụng phụ: Kéo dài QT (ít hơn metoclopramide)
• Cơ chế: Chặn dopamine D2

3. Ondansetron:

• Liều: 4mg mỗi 8 giờ hoặc 8mg mỗi 12 giờ (uống); 8mg tiêm tĩnh mạch trong 15 phút mỗi 12 giờ; 16mg đặt hậu môn mỗi ngày
• An toàn: Các phân tích hệ thống lớn kết luận KHÔNG tăng nguy cơ dị tật lớn, tim, khe hở môi/vòm miệng[72,73]
  • Một số nghiên cứu gợi ý tăng nhẹ nguy cơ khe hở vòm miệng (từ 0,11% lên 0,14%) - mức tăng tuyệt đối rất nhỏ
  • Không phải tất cả nghiên cứu đều kiểm soát suy dinh dưỡng (có thể là yếu tố gây dị tật thực sự)
• Tác dụng phụ: Táo bón (thường gặp) - cần kê thêm thuốc nhuận tràng
• Cơ chế: Chặn serotonin 5-HT3
• Lưu ý: Hiệu quả rất tốt theo nghiên cứu bên ngoài thai kỳ. Dùng cho những ca không đáp ứng với thuốc hàng 1.[68,69]

Thuốc Lựa Chọn Hàng 3 (Third-line):[63,73-75]

Prednisolone (Corticosteroid):

• Liều: 40-50mg uống mỗi ngày, sau đó giảm liều dần đến liều duy trì thấp nhất kiểm soát được triệu chứng
• Chỉ định: Chỉ dùng khi bù dịch tĩnh mạch + nhiều thuốc chống nôn tiêm đều thất bại
• An toàn: An toàn và hiệu quả[73]
• Tác dụng phụ/Rủi ro:
  • Đái tháo đường thai kỳ do steroid
  • Tăng huyết áp
  • Nhiễm trùng
  • Vỡ ối non
• Theo dõi: Đo huyết áp, sàng lọc đường huyết
• Lưu ý: Nếu dùng ≥5mg prednisolone >3 tuần, cần truyền hydrocortisone liều stress khi chuyển dạ (nguy cơ suy thượng thận)[76]

Giảm liều corticosteroid: Giảm từ từ trong vài tuần/tháng để tránh tái phát triệu chứng.

Bảng So Sánh Thuốc Chống Nôn

Thuốc	Hạng	An toàn	Hiệu quả	Tác dụng phụ chính
Cyclizine	1	⭐⭐⭐ Rất an toàn	⭐⭐ Trung bình	Buồn ngủ
Promethazine	1	⭐⭐⭐ Rất an toàn	⭐⭐ Trung bình	Buồn ngủ mạnh
Doxylamine-Pyridoxine	1	⭐⭐⭐ Rất an toàn	⭐⭐ Trung bình	Buồn ngủ
Prochlorperazine	1	⭐⭐⭐ Rất an toàn	⭐⭐ Trung bình	Rối loạn vận động (hiếm)
Metoclopramide	2	⭐⭐ An toàn	⭐⭐ Trung bình	Rối loạn vận động ngoại tháp
Ondansetron	2	⭐⭐ An toàn*	⭐⭐⭐ Tốt	Táo bón, kéo dài QT
Prednisolone	3	⭐ Cần cân nhắc	⭐⭐⭐ Tốt	Đái tháo đường, tăng huyết áp, nhiễm trùng

*Ondansetron: Tranh cãi về khe hở vòm miệng nhưng phân tích lớn kết luận an toàn

Bù Dịch Và Điện Giải

Dịch truyền tĩnh mạch:[63]

• Dung dịch khuyến cáo: NaCl 0,9% + KCl 40 mmol/lít
• Tốc độ: Khoảng 3 lít/ngày (1 lít trong 2 giờ, sau đó điều chỉnh)
• Theo dõi: Điện giải máu hàng ngày để tránh rối loạn nguy hiểm
• Tránh: Dịch có dextrose (đường cao) vì không đủ natri và có thể gây bệnh não Wernicke nếu chưa bổ sung thiamine

Bổ sung kali:

• Thường cần 40 mmol KCl trong mỗi lít NaCl 0,9%
• Theo dõi kali máu hàng ngày, điều chỉnh liều theo kết quả

Bổ Sung Vitamin

1. Thiamine (Vitamin B1):[47,63]

Chỉ định: Tất cả thai phụ có nôn kéo dài hoặc không thể uống vitamin tổng hợp/thực phẩm giàu vitamin B1

Liều:

• Thiamine 100mg uống x3 lần/ngày (khó dung nạp), HOẶC
• Pabrinex I và II tiêm tĩnh mạch (mỗi loại 1 ống) hàng tuần cho đến khi ăn uống bình thường

Quan trọng: Phải bổ sung thiamine TRƯỚC khi truyền dịch có glucose để tránh kích hoạt bệnh não Wernicke

2. Vitamin K:[43]

Thiếu vitamin K hiếm gặp nhưng có thể gây rối loạn đông máu và xuất huyết não thai nhi. Nên bổ sung nếu thai phụ không thể ăn uống lâu ngày.

Điều Trị Các Triệu Chứng Kèm Theo

1. Trào ngược dạ dày-thực quản:[77]

• Biện pháp không dùng thuốc: Nâng đầu giường, tránh thức ăn kích thích, không ăn khuya
• Thuốc:
  • Kháng acid (ví dụ: Gaviscon)
  • Chẹn H2 (ví dụ: ranitidine)
  • Thuốc ức chế bơm proton - PPI (ví dụ: omeprazole, esomeprazole)
• An toàn: Tất cả đều an toàn trong thai kỳ

2. Tiết nước bọt nhiều (Ptyalism):[78]

• Chưa có điều trị hiệu quả được chứng minh
• Clonidine 0,1mg uống khi cần đã được báo cáo thành công trong 1 ca (mức bằng chứng thấp)

3. Táo bón (do ondansetron):

• Kê thuốc nhuận tràng (lactulose, bisacodyl, docusate)

4. Sâu răng:

Nôn nhiều làm tăng nguy cơ sâu răng. Thai phụ nên đi khám nha khoa.

Dinh Dưỡng

Vai trò dinh dưỡng sư:[63]

• Tư vấn thực phẩm bổ sung uống (nếu ăn không đủ)
• Tư vấn chế độ ăn cân bằng cho thai phụ chỉ ăn được vài loại thực phẩm
• Theo dõi siêu âm tăng trưởng thai nhi nếu triệu chứng kéo dài đến tam cá nguyệt 2-3

Nuôi dưỡng qua ống (Enteral feeding):[63]

• Chỉ định: Chỉ xem xét khi tất cả thuốc chống nôn và bù dịch tĩnh mạch đều thất bại
• Phương pháp: Ống thông mũi-dạ dày, mũi-tá tràng, mũi-không tràng, hoặc PEG/PEJ
• Lưu ý: Cần tư vấn bác sĩ tiêu hóa, cân nhắc lợi ích-rủi ro

Nuôi dưỡng qua tĩnh mạch (Parenteral feeding - TPN):[63]

• Thường dung nạp tốt hơn nuôi dưỡng qua ống
• Rủi ro: Nhiễm trùng, biến chứng mạch máu
• Cần bổ sung đầy đủ vitamin, acid béo thiết yếu, protein

Sức Khỏe Tâm Thần

Sàng lọc và hỗ trợ:[63]

• Sàng lọc: Tất cả thai phụ bị ốm nghén nặng cần được đánh giá sức khỏe tâm thần
• Chuyển tuyến: Chuyển tâm thần chu sinh nếu cần
• Hỗ trợ nhóm bệnh nhân: Giới thiệu nhóm hỗ trợ (ví dụ: Hiệp hội Hyperemesis Gravidarum các quốc gia)
• Điều trị bệnh lý tâm thần kèm theo: Đảm bảo thai phụ có thể uống thuốc tâm thần cần thiết (chống trầm cảm, chống lo âu)

Chấm Dứt Thai Kỳ

Khi nào xem xét:[63]

• Chỉ khi triệu chứng kéo dài bất chấp mọi biện pháp điều trị đã thử
• Không nên hiểu yêu cầu chấm dứt thai kỳ là “không muốn con” - đây là biểu hiện của sự tuyệt vọng
• Cần đánh giá và hỗ trợ tâm lý kỹ lưỡng

Phòng Ngừa Tái Phát Lần Mang Thai Sau

Nguy cơ tái phát:[10]

• Tái phát lần 2: 8,2 lần (nếu lần 1 bị ốm nghén nặng)
• Tái phát lần 2: 10,8 lần (nếu lần 1 bị ốm nghén nặng mức độ nghiêm trọng)
• Tái phát lần 3: 30 lần (nếu lần 1 và 2 đều bị)

Dự phòng trước khi mang thai:[80]

• Bằng chứng: 1 nghiên cứu nhỏ cho thấy dùng doxylamine-pyridoxine từ trước khi mang thai giúp giảm mức độ và thời gian triệu chứng ở lần mang thai tiếp theo[80]
• Khuyến nghị: Có thể xem xét dùng thuốc chống nôn từ sớm (trước khi có triệu chứng) cho thai phụ có tiền sử ốm nghén nặng
• Tư vấn trước mang thai: Thảo luận về kế hoạch điều trị, kê đơn sẵn thuốc chống nôn

Kế hoạch sinh đẻ:[79]

• 40% thai phụ trì hoãn mang thai tiếp vì sợ tái phát
• Một số thai phụ hạn chế số con vì không muốn trải qua ốm nghén nặng lần nữa

Tiêu Chí Ra Viện

Ra viện khi:[63]

• Có thể dung nạp thuốc chống nôn uống
• Có thể dung nạp dinh dưỡng và nước uống
• Đã được cấp thuốc và hướng dẫn theo dõi

Lưu ý: Một số thai phụ bị nặng có thể không đạt tiêu chuẩn trên nhưng muốn về nhà, chấp nhận nguy cơ phải tái nhập viện hoặc đến phòng cấp cứu để điều trị tiếp.

6. Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

1. Ốm nghén nặng có tự khỏi không?

Không nên coi ốm nghén nặng là tình trạng tự khỏi. Mặc dù 90% ca giảm triệu chứng sau tuần 20, nhưng 22% ca kéo dài đến khi sinh, và tình trạng này có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị.[2,30] Cần can thiệp y tế sớm.

2. Thuốc chống nôn có an toàn cho thai nhi không?

Các thuốc chống nôn hàng 1 (cyclizine, promethazine, doxylamine-pyridoxine) và hàng 2 (metoclopramide, ondansetron) đã được nghiên cứu rộng rãi và KHÔNG tăng nguy cơ dị tật thai.[66,67,72,73] Lợi ích của việc kiểm soát triệu chứng vượt xa rủi ro (nếu có).

3. Ốm nghén nặng có di truyền không?

Có. Nghiên cứu gen xác định gen GDF15 và IGFBP7 liên quan chặt chẽ với ốm nghén nặng.[18,19] Nếu mẹ hoặc chị em ruột từng bị, nguy cơ tăng đáng kể.[14]

4. Tôi bị ốm nghén nặng, có nên dừng uống vitamin tổng hợp không?

KHÔNG. Vitamin tổng hợp rất quan trọng, đặc biệt vitamin B1 (thiamine) để phòng ngừa bệnh não Wernicke. Nếu không uống được viên nang, hãy thử dạng siro hoặc yêu cầu bác sĩ tiêm thiamine.[47,63]

5. Ondansetron có gây khe hở môi/vòm miệng không?

Các phân tích hệ thống lớn nhất kết luận KHÔNG tăng nguy cơ dị tật lớn, dị tật tim, hoặc khe hở môi/vòm miệng.[72,73] Một số nghiên cứu gợi ý tăng rất nhẹ khe hở vòm miệng (0,11% lên 0,14%) nhưng có thể do suy dinh dưỡng chứ không phải thuốc. Lợi ích điều trị vượt xa rủi ro tiềm tàng.

6. Tôi có thể làm việc khi bị ốm nghén nặng không?

Phụ thuộc mức độ. Nhiều thai phụ cần nghỉ việc vì triệu chứng quá nặng làm hạn chế nghiêm trọng hoạt động hàng ngày.[3] Hãy thảo luận với bác sĩ về giấy nghỉ việc và hỗ trợ tài chính.

7. Ốm nghén nặng có ảnh hưởng đến IQ của bé không?

Nghiên cứu về ảnh hưởng lâu dài còn hạn chế. Một phân tích hệ thống gợi ý có thể tăng nhẹ rối loạn phát triển thần kinh nhưng chất lượng bằng chứng chưa cao.[91] Điều quan trọng là điều trị tốt để đảm bảo dinh dưỡng cho mẹ và bé.

8. Tôi có thể dùng gừng hoặc acupressure không?

Một số nghiên cứu cho thấy gừng và acupressure (bấm huyệt) có thể giúp ốm nghén nhẹ, nhưng bằng chứng cho ốm nghén nặng còn hạn chế. Không nên dựa vào những biện pháp này thay cho điều trị y khoa.

9. Ốm nghén nặng có nguy hiểm đến tính mạng không?

Có. Nếu không điều trị, ốm nghén nặng có thể gây bệnh não Wernicke (5% tử vong mẹ), rối loạn nhịp tim, huyết khối tĩnh mạch, và làm tăng nguy cơ chấm dứt thai kỳ.[7,36,47] Đây là lý do cần điều trị tích cực.

10. Làm sao biết khi nào cần đi bệnh viện?

Cần đến bệnh viện ngay nếu:

• Không thể ăn uống >24 giờ
• Sụt cân >5% trọng lượng cơ thể
• Dấu hiệu mất nước: Khát nước nhiều, tiểu ít sẫm màu, da khô
• Triệu chứng thần kinh: Nhìn mờ, lú lẫn, đi lại lung lay
• Tim đập nhanh hoặc không đều

Kết Luận

Ốm nghén nặng thai kỳ (hyperemesis gravidarum) là biến chứng y khoa nghiêm trọng ảnh hưởng đến 0,3-3,6% thai phụ, không phải tình trạng tâm lý hoặc tự khỏi. Nghiên cứu đột phá từ The Lancet 2025 xác định gen GDF15 đóng vai trò trung tâm trong cơ chế bệnh sinh, mở ra hướng điều trị mới trong tương lai.

Điều trị hiện tại tập trung vào: (1) Lắng nghe và xác nhận triệu chứng, (2) Thuốc chống nôn an toàn đã được chứng minh không gây dị tật thai, (3) Bù dịch và điện giải tĩnh mạch, (4) Bổ sung thiamine để phòng bệnh não Wernicke, và (5) Hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Với điều trị kịp thời và đầy đủ, hầu hết thai phụ có thể vượt qua giai đoạn khó khăn này và sinh con khỏe mạnh.

Disclaimer: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, dựa trên nghiên cứu y khoa uy tín, và không thay thế ý kiến chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ sản khoa. Nếu bạn đang mang thai và gặp triệu chứng buồn nôn, nôn mửa nghiêm trọng, vui lòng tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn phác đồ điều trị phù hợp.

Tài Liệu Tham Khảo

Tổng hợp và lược dịch từ Hyperemesis Gravidarum -The Lancet 2025

1. Einarson TR, Piwko C, Koren G. Quantifying the global rates of nausea and vomiting of pregnancy: a meta analysis. J Popul Ther Clin Pharmacol 2013; 20: e171–83.
2. Gadsby R, Barnie-Adshead AM, Jagger C. A prospective study of nausea and vomiting during pregnancy. Br J Gen Pract 1993; 43: 245–48.
3. Jansen LAW, Koot MH, Van’t Hooft J, et al. The Windsor definition for hyperemesis gravidarum: a multistakeholder international consensus definition. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2021; 266: 15–22.
4. Gazmararian JA, Petersen R, Jamieson DJ, et al. Hospitalizations during pregnancy among managed care enrollees. Obstet Gynecol 2002; 100: 94–100.
5. Gadsby R, Rawson V, Dziadulewicz E, Rousseau B, Collings H. Nausea and vomiting of pregnancy and resource implications: the NVP Impact Study. Br J Gen Pract 2019; 69: e217–23.
6. Geeganage G, Iturrino J, Shainker SA, Ballou S, Rangan V, Nee J. Emergency department burden of hyperemesis gravidarum in the United States from 2006 to 2014. AJOG Glob Rep 2023; 3: 100166.
7. Nana M, Tydeman F, Bevan G, et al. Hyperemesis gravidarum is associated with increased rates of termination of pregnancy and suicidal ideation: results from a survey completed by >5000 participants. Am J Obstet Gynecol 2021; 224: 629–31.
8. Nana M, Tydeman F, Bevan G, et al. Termination of wanted pregnancy and suicidal ideation in hyperemesis gravidarum: a mixed methods study. Obstet Med 2022; 15: 180–84.
9. Dean CR, Bruin CM, O’Hara ME, et al. The chance of recurrence of hyperemesis gravidarum: a systematic review. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol X 2019; 5: 100105.
10. Fassett MJ, Peltier MR, Lopez AH, Chiu VY, Getahun D. Hyperemesis gravidarum: risk of recurrence in subsequent pregnancies. Reprod Sci 2023; 30: 1198–206.
11. Fiaschi L, Nelson-Piercy C, Tata LJ. Hospital admission for hyperemesis gravidarum: a nationwide study of occurrence, reoccurrence and risk factors among 8.2 million pregnancies. Hum Reprod 2016; 31: 1675–84.
12. Lindström VS, Laitinen LM, Nurmi JMA, Koivisto MA, Polo-Kantola P. Hyperemesis gravidarum: associations with personal and family history of nausea. Acta Obstet Gynecol Scand 2023; 102: 1176–82.
13. Roseboom TJ, Ravelli AC, van der Post JA, Painter RC. Maternal characteristics largely explain poor pregnancy outcome after hyperemesis gravidarum. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2011; 156: 56–59.
14. Zhang Y, Cantor RM, MacGibbon K, et al. Familial aggregation of hyperemesis gravidarum. Am J Obstet Gynecol 2011; 204: 230.
15. Corey LA, Berg K, Solaas MH, Nance WE. The epidemiology of pregnancy complications and outcome in a Norwegian twin population. Obstet Gynecol 1992; 80: 989–94.
16. Colodro-Conde L, Jern P, Johansson A, et al. Nausea and vomiting during pregnancy is highly heritable. Behav Genet 2016; 46: 481–91.
17. Vikanes A, Skjaerven R, Grjibovski AM, Gunnes N, Vangen S, Magnus P. Recurrence of hyperemesis gravidarum across generations: population based cohort study. BMJ 2010; 340: c2050.
18. Fejzo MS, Sazonova OV, Sathirapongsasuti JF, et al, and the 23andMe Research Team. Placenta and appetite genes GDF15 and IGFBP7 are associated with hyperemesis gravidarum. Nat Commun 2018; 9: 1178.
19. Fejzo M, Wang X, Zöllner J, et al. Multi-ancestry GWAS of severe pregnancy nausea and vomiting identifies risk loci associated with appetite, insulin signaling, and brain plasticity. medRxiv 2024; published online Nov 20. https://doi.org/10.1101/2024.11.19.24317559
20. Fejzo MS, MacGibbon KW, First O, Quan C, Mullin PM. Whole-exome sequencing uncovers new variants in GDF15 associated with hyperemesis gravidarum. BJOG 2022; 129: 1845–52.
21. Turco MY, Gardner L, Kay RG, et al. Trophoblast organoids as a model for maternal–fetal interactions during human placentation. Nature 2018; 564: 263–67.
22. Fejzo MS, Fasching PA, Schneider MO, et al. Analysis of GDF15 and IGFBP7 in hyperemesis gravidarum support causality. Geburtshilfe Frauenheilkd 2019; 79: 382–88.
23. Fejzo M, Rocha N, Cimino I, et al. GDF15 linked to maternal risk of nausea and vomiting during pregnancy. Nature 2024; 625: 760–67.
24. Niemeijer MN, Grooten IJ, Vos N, et al. Diagnostic markers for hyperemesis gravidarum: a systematic review and metaanalysis. Am J Obstet Gynecol 2014; 211: 150.
25. Zheng H, Wang Q, Chen F. Correlation between serum beta-human chorionic gonadotropin levels and thyroid metabolic function in pregnant women with hyperemesis gravidarum. Chin J Physiol 2023; 66: 359–64.
26. Ioannidou P, Papanikolaou D, Mikos T, Mastorakos G, Goulis DG. Predictive factors of hyperemesis gravidarum: a systematic review. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2019; 238: 178–87.
27. Helseth R, Ravlo M, Carlsen SM, Vanky EE. Androgens and hyperemesis gravidarum: a case–control study. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2014; 175: 167–71.
28. Demir B, Tamer Erel C, Haberal A, Oztürk N, Güler D, Koçak M. Adjusted leptin level (ALL) is a predictor for hyperemesis gravidarum. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2006; 124: 193–96.
29. Brown HS, Cantrell S, Tang H, Epplein M, Garman KS. Racial differences in Helicobacter pylori prevalence in the US: a systematic review. Gastro Hep Adv 2022; 1: 857–68.
30. Fejzo MS, Poursharif B, Korst LM, et al. Symptoms and pregnancy outcomes associated with extreme weight loss among women with hyperemesis gravidarum. J Womens Health (Larchmt) 2009; 18: 1981–87.
31. Bronshtein M, Gover A, Beloosesky R, et al. Characteristics and outcomes of ptyalism gravidarum. Isr Med Assoc J 2018; 20: 573–75.
32. Lacasse A, Rey E, Ferreira E, Morin C, Bérard A. Epidemiology of nausea and vomiting of pregnancy: prevalence, severity, determinants, and the importance of race/ethnicity. BMC Pregnancy Childbirth 2009; 9: 26.
33. Laitinen L, Nurmi M, Kulovuori N, et al. Usability of Pregnancy-Unique Quantification of Emesis questionnaire in women hospitalised for hyperemesis gravidarum: a prospective cohort study. BMJ Open 2022; 12: e058364.
34. Birkeland E, Stokke G, Tangvik RJ, et al. Norwegian PUQE (Pregnancy-Unique Quantification of Emesis and nausea) identifies patients with hyperemesis gravidarum and poor nutritional intake: a prospective cohort validation study. PLoS One 2015; 10: e0119962.
35. MacGibbon KW, Kim S, Mullin PM, Fejzo MS. HyperEmesis Level Prediction (HELP Score) identifies patients with indicators of severe disease: a validation study. Geburtshilfe Frauenheilkd 2021; 81: 90–98.
36. Popa SL, Barsan M, Caziuc A, et al. Life-threatening complications of hyperemesis gravidarum. Exp Ther Med 2021; 21: 642.
37. Farshbaf-Khalili A, Salehi-Pourmehr H, Najafipour F, Alamdari NM, Pourzeinali S, Ainehchi N. Is hyperemesis gravidarum associated with transient hyperthyroidism? A systematic review and meta-analysis. Taiwan J Obstet Gynecol 2023; 62: 205–25.
38. Goodwin TM, Montoro M, Mestman JH. Transient hyperthyroidism and hyperemesis gravidarum: clinical aspects. Am J Obstet Gynecol 1992; 167: 648–52.
39. Nijsten K, Koot MH, van der Post JAM, et al. Thyroid-stimulating hormone and free thyroxine fail to predict the severity and clinical course of hyperemesis gravidarum: a prospective cohort study. Acta Obstet Gynecol Scand 2021; 100: 1419–29.
40. Gaba N, Gaba S. Study of liver dysfunction in hyperemesis gravidarum. Cureus 2020; 12: e8709.
41. Larrey D, Rueff B, Feldmann G, Degott C, Danan G, Benhamou JP. Recurrent jaundice caused by recurrent hyperemesis gravidarum. Gut 1984; 25: 1414–15.
42. European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines on the management of liver diseases in pregnancy. J Hepatol 2023; 79: 768–828.
43. Nijsten K, van der Minnen L, Wiegers HMG, et al. Hyperemesis gravidarum and vitamin K deficiency: a systematic review. Br J Nutr 2022; 128: 30–42.
44. van Stuijvenberg ME, Schabort I, Labadarios D, Nel JT. The nutritional status and treatment of patients with hyperemesis gravidarum. Am J Obstet Gynecol 1995; 172: 1585–91.
45. James AH, Jamison MG, Brancazio LR, Myers ER. Venous thromboembolism during pregnancy and the postpartum period: incidence, risk factors, and mortality. Am J Obstet Gynecol 2006; 194: 1311–15.
46. Felker A, Patel R, Kotnis R, Keynon S, Knight M. Saving lives, improving mothers’ care: lessons learned to inform maternity care from the UK and Ireland confidential enquiries into maternal deaths and morbidity 2020–22. https://www.npeu.ox.ac.uk/mbrrace-uk/reports/maternal-reports/maternal-report-2020-2022 (accessed Jan 18, 2025).
47. Oudman E, Wijnia JW, Oey M, van Dam M, Painter RC, Postma A. Wernicke’s encephalopathy in hyperemesis gravidarum: a systematic review. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2019; 236: 84–93.
48. Beyazit F, Sahin B. Effect of nausea and vomiting on anxiety and depression levels in early pregnancy. Eurasian J Med 2018; 50: 111–15.
49. Aksoy H, Aksoy Ü, Karadağ Öİ, et al. Depression levels in patients with hyperemesis gravidarum: a prospective case-control study. Springerplus 2015; 4: 34.
50. Munch S, Korst LM, Hernandez GD, Romero R, Goodwin TM. Health-related quality of life in women with nausea and vomiting of pregnancy: the importance of psychosocial context. J Perinatol 2011; 31: 10–20.
51. Christodoulou-Smith J, Gold JI, Romero R, et al. Posttraumatic stress symptoms following pregnancy complicated by hyperemesis gravidarum. J Matern Fetal Neonatal Med 2011; 24: 1307–11.
52. Bayraktar B, Balıkoğlu M, Bayraktar MG, Kanmaz AG. The effects of hyperemesis gravidarum on the oral glucose tolerance test values and gestational diabetes. Prague Med Rep 2021; 122: 285–93.
53. Moberg T, Van der Veeken L, Persad E, Hansson SR, Bruschettini M. Placenta-associated adverse pregnancy outcomes in women experiencing mild or severe hyperemesis gravidarum—a systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy Childbirth 2023; 23: 375.
54. Poursharif B, Korst LM, Macgibbon KW, Fejzo MS, Romero R, Goodwin TM. Elective pregnancy termination in a large cohort of women with hyperemesis gravidarum. Contraception 2007; 76: 451–55.
55. Harmon QE, Huang L, Umbach DM, et al. Risk of fetal death with preeclampsia. Obstet Gynecol 2015; 125: 628–35.
56. Hinkle SN, Mumford SL, Grantz KL, et al. Association of nausea and vomiting during pregnancy with pregnancy loss: a secondary analysis of a randomized clinical trial. JAMA Intern Med 2016; 176: 1621–27.
57. Jansen LAW, Nijsten K, Limpens J, et al. Perinatal outcomes of infants born to mothers with hyperemesis gravidarum: a systematic review and meta-analysis. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2023; 284: 30–51.
58. Meinich T, Trovik J. Early maternal weight gain as a risk factor for SGA in pregnancies with hyperemesis gravidarum: a 15-year hospital cohort study. BMC Pregnancy Childbirth 2020; 20: 255.
59. Ucyigit MA. Outpatient management of hyperemesis gravidarum and the impact on inpatient admissions; a retrospective observational study. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2020; 254: 298–301.
60. Wan Jabarudin WNE, Narayanan V, Hamdan M, et al. Oral rehydration therapy versus intravenous rehydration therapy in the first 12h following hospitalization for hyperemesis gravidarum: a randomized controlled trial. Int J Gynaecol Obstet 2024; 166: 442–50.
61. McCarthy FP, Murphy A, Khashan AS, et al. Day care compared with inpatient management of nausea and vomiting of pregnancy: a randomized controlled trial. Obstet Gynecol 2014; 124: 743–48.
62. McParlin C, Carrick-Sen D, Steen IN, Robson SC. Hyperemesis in Pregnancy Study: a pilot randomised controlled trial of midwife-led outpatient care. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2016; 200: 6–10.
63. Nelson-Piercy C, Dean C, Shehmar M, et al, and the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. The management of nausea and vomiting in pregnancy and hyperemesis gravidarum (green-top guideline no. 69). BJOG 2024; 131: e1–30.
64. Widnes SF, Schjøtt J. Risk perception regarding drug use in pregnancy. Am J Obstet Gynecol 2017; 216: 375–78.
65. Nana M, Morgan H, Ahmed H, Williamson C. Hyperemesis gravidarum in the primary care setting: cross-sectional study of general practitioners. BJGP Open 2021.
66. Matthews A, Dowswell T, Haas DM, Doyle M, O’Mathúna DP. Interventions for nausea and vomiting in early pregnancy. Cochrane Database Syst Rev 2010; 9: CD007575.
67. McParlin C, O’Donnell A, Robson SC, et al. Treatments for hyperemesis gravidarum and nausea and vomiting in pregnancy: a systematic review. JAMA 2016; 316: 1392–401.
68. Oliveira LG, Capp SM, You WB, Riffenburgh RH, Carstairs SD. Ondansetron compared with doxylamine and pyridoxine for treatment of nausea in pregnancy: a randomized controlled trial. Obstet Gynecol 2014; 124: 735–42.
69. Kashifard M, Basirat Z, Kashifard M, Golsorkhtabar-Amiri M, Moghaddamnia A. Ondansetrone or metoclopromide? Which is more effective in severe nausea and vomiting of pregnancy? A randomized trial double-blind study. Clin Exp Obstet Gynecol 2013; 40: 127–30.
70. Zambelli-Weiner A, Via C, Yuen M, Weiner DJ, Kirby RS. First trimester ondansetron exposure and risk of structural birth defects. Reprod Toxicol 2019; 83: 14–20.
71. Cao X, Sun M, Yang Q, et al. Risk of abnormal pregnancy outcomes after using ondansetron during pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Front Pharmacol 2022; 13: 951072.
72. Lavecchia M, Chari R, Campbell S, Ross S. Ondansetron in pregnancy and the risk of congenital malformations: a systematic review. J Obstet Gynaecol Can 2018; 40: 910–18.
73. Grooten IJ, Vinke ME, Roseboom TJ, Painter RC. A systematic review and meta-analysis of the utility of corticosteroids in the treatment of hyperemesis gravidarum. Nutr Metab Insights 2016; 8 (suppl 1): 23–32.
74. Desai RJ, Bateman BT, Huybrechts KF, et al. Risk of serious infections associated with use of immunosuppressive agents in pregnant women with autoimmune inflammatory conditions: cohort study. BMJ 2017; 356: j895.
75. Skorpen CG, Lydersen S, Gilboe IM, et al. Influence of disease activity and medications on offspring birth weight, pre-eclampsia and preterm birth in systemic lupus erythematosus: a population-based study. Ann Rheum Dis 2018; 77: 264–69.
76. National Institute for Health and Care Excellence. Intrapartum care for women with existing medical conditions or obstetric complications and their babies. March 6, 2019. https://www.nice.org.uk/guidance/ng121 (accessed Jan 18, 2025).
77. Gill SK, Maltepe C, Mastali K, Koren G. The effect of acid-reducing pharmacotherapy on the severity of nausea and vomiting of pregnancy. Obstet Gynecol Int 2009; 2009: 585269.
78. De Braga V, Dahdouh EM, Balayla J. Successful treatment of ptyalism gravidarum with clonidine hydrochloride: a case report. Case Rep Womens Health 2022; 34: e00409.
79. Nijsten K, Dean C, van der Minnen LM, et al. Recurrence, postponing pregnancy, and termination rates after hyperemesis gravidarum: follow up of the MOTHER study. Acta Obstet Gynecol Scand 2021; 100: 1636–43.
80. Koren G, Maltepe C. Pre-emptive therapy for severe nausea and vomiting of pregnancy and hyperemesis gravidarum. J Obstet Gynaecol 2004; 24: 530–33.
81. Kjeldgaard HK, Vikanes Å, Benth JŠ, Junge C, Garthus-Niegel S, Eberhard-Gran M. The association between the degree of nausea in pregnancy and subsequent posttraumatic stress. Arch Womens Ment Health 2019; 22: 493–501.
82. Nijsten K, van der Minnen LM, Dean C, et al. Depression, anxiety, and post-traumatic stress disorder symptoms after hyperemesis gravidarum: a prospective cohort study. J Matern Fetal Neonatal Med 2022; 35: 10055–63.
83. Kjeldgaard HK, Eberhard-Gran M, Benth JŠ, Vikanes ÅV. Hyperemesis gravidarum and the risk of emotional distress during and after pregnancy. Arch Womens Ment Health 2017; 20: 747–56.
84. Senturk MB, Yıldız G, Yıldız P, Yorguner N, Çakmak Y. The relationship between hyperemesis gravidarum and maternal psychiatric well-being during and after pregnancy: controlled study. J Matern Fetal Neonatal Med 2017; 30: 1314–19.
85. Terävä-Utti E, Nurmi M, Laitinen L, Rissanen T, Polo-Kantola P. Hyperemesis gravidarum and eating disorders before and after pregnancy: a register-based study. Int J Eat Disord 2024; 57: 70–80.
86. Kitahara CM, Slettebø Daltveit D, Ekbom A, et al. Maternal health, pregnancy and offspring factors, and maternal thyroid cancer risk: a Nordic population-based registry study. Am J Epidemiol 2023; 192: 70–83.
87. Marcoux S, Leduc V, Healy-Profitós J, Bilodeau-Bertrand M, Auger N. Hyperemesis gravidarum and the potential for cancer: a longitudinal cohort study over three decades. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2022; 31: 1919–25.
88. Cécile B, Potter BJ, Lewin A, Healy-Profitós J, Brousseau É, Auger N. Risk of cardiovascular disease in women with a history of hyperemesis gravidarum, with and without preeclampsia. J Am Heart Assoc 2023; 12: e029298.
89. Fossum S, Næss Ø, Halvorsen S, Tell GS, Vikanes ÅV. Long-term cardiovascular morbidity following hyperemesis gravidarum: a Norwegian nationwide cohort study. PLoS One 2019; 14: e0218051.
90. De Rooij SR, Bleker LS, Painter RC, Ravelli AC, Roseboom TJ. Lessons learned from 25 years of research into long term consequences of prenatal exposure to the Dutch famine 1944–45: The Dutch famine birth cohort. Int J Environ Health Res 2022; 32: 1432–46.
91. Nijsten K, Jansen LAW, Limpens J, et al. Long-term health outcomes of children born to mothers with hyperemesis gravidarum: a systematic review and meta-analysis. Am J Obstet Gynecol 2022; 227: 414–429.
92. Orimoloye HT, Deng C, Hansen J, et al. Hyperemesis gravidarum and the risk of childhood cancer—a case–control study in Denmark. Cancer Epidemiol 2023; 87: 102472.
93. Hazan G, Sheiner E, Golan-Tripto I, Goldbart A, Sergienko R, Wainstock T. The impact of maternal hyperemesis gravidarum on early childhood respiratory morbidity. Pediatr Pulmonol 2024; 59: 707–14.
94. Poeran-Bahadoer SD, van Meel ER, Gaillard R, Jaddoe VWV, Duijts L. Influence of maternal vomiting during early pregnancy on school-age respiratory health. Pediatr Pulmonol 2022; 57: 367–75.
95. Auger N, Padda B, Bégin P, Brousseau É, Côté-Corriveau G. Hyperemesis gravidarum and the risk of offspring morbidity: a longitudinal cohort study. Eur J Pediatr 2024; 183: 3843–51.
96. Dean CR, Bierma H, Clarke R, et al. A patient–clinician James Lind Alliance partnership to identify research priorities for hyperemesis gravidarum. BMJ Open 2021; 11: e041254.

Bảng Tổng Hợp Thuật Ngữ Y Khoa

STT	Thuật ngữ tiếng Anh	Thuật ngữ tiếng Việt	Giải thích
1	Hyperemesis gravidarum	Ốm nghén nặng thai kỳ	Buồn nôn và nôn mửa nghiêm trọng trong thai kỳ gây sụt cân, mất nước
2	Nausea and vomiting of pregnancy (NVP)	Ốm nghén thai kỳ	Buồn nôn và nôn mửa thông thường trong thai kỳ (70-80% thai phụ)
3	GDF15 (Growth Differentiation Factor 15)	Yếu tố tăng trưởng biệt hóa 15	Hormone từ nhau thai gây buồn nôn, liên quan gen với ốm nghén nặng
4	Dehydration	Mất nước	Tình trạng cơ thể thiếu nước do nôn nhiều
5	Electrolyte imbalance	Mất cân bằng điện giải	Rối loạn kali, natri, magie trong máu
6	Wernicke’s encephalopathy	Bệnh não Wernicke	Biến chứng thần kinh do thiếu vitamin B1, nguy hiểm tính mạng
7	Ptyalism	Tiết nước bọt nhiều	Triệu chứng tiết ra lượng nước bọt quá mức (có thể 2L/ngày)
8	GORD (Gastro-oesophageal reflux disease)	Trào ngược dạ dày-thực quản	Acid dạ dày trào ngược lên thực quản gây ợ nóng
9	PUQE score	Thang điểm PUQE	Công cụ đánh giá mức độ nghiêm trọng ốm nghén (≥13 điểm = nặng)
10	Thiamine (Vitamin B1)	Vitamin B1	Vitamin cần bổ sung để phòng bệnh não Wernicke
11	HCG (Human Chorionic Gonadotropin)	Hormone hCG	Hormone thai kỳ, có thể liên quan ốm nghén
12	TSH (Thyroid-Stimulating Hormone)	Hormone kích thích tuyến giáp	Hormone điều hòa tuyến giáp
13	Antiemetic	Thuốc chống nôn	Nhóm thuốc điều trị buồn nôn và nôn mửa
14	VTE (Venous thromboembolism)	Huyết khối tĩnh mạch	Cục máu đông trong tĩnh mạch, có thể gây tắc mạch phổi
15	PTSS (Post-traumatic stress syndrome)	Rối loạn tâm lý sau chấn thương	Rối loạn lo âu sau trải nghiệm ốm nghén nặng
16	Gastroparesis	Liệt dạ dày	Tình trạng dạ dày làm rỗng chậm
17	Level of Evidence (LoE)	Mức độ bằng chứng	A: Meta-analysis/RCT; B: Cohort study; C: Case series/expert opinion
18	Ondansetron	Ondansetron	Thuốc chống nôn hàng 2, chặn serotonin 5-HT3
19	Prednisolone	Prednisolone	Corticosteroid - thuốc chống nôn hàng 3, chỉ dùng khi thất bại với thuốc khác
20	Windsor definition	Định nghĩa Windsor	Tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế cho ốm nghén nặng (2021)